‘કેન્સલ’ કરનાર તરીકે ઓળખાતું દરદ !

કેન્સર

–    રાજવૈદ્ય એમ. એચ. બારોટ

પરિચય – કેન્સરની ઓળખ આપવી હવે જરૂર નથી. આ રોગના નિષ્ણાતો બતાવે છે તેમ હવે તે ‘કેન્સલ’ નથી રહ્યું. તે વાત પણ ખોટી જ છે. તે હજુ એટલું જ બળવાન છે. તેનો પહેલો પુરાવો છે, તેનું દશ મારક રોગોમાં ટકી રહેલું બીજું સ્થાન. દશ મારક રોગોમાં થોડા વરસ તે નવમા સ્થાને રહ્યું અને ઘણા વર્ષાથી તે બીજા સ્થાને છે. દર વર્ષે છ લાખ રોગીઓ મરે તે કંઈ ઓછું કહેવાય ? આજે અઠ્યાવીસ લાખ જેટલા કેન્સરના રોગીઓ છે. જેમાં દર વર્ષે ૬ લાખ નવા ઉમેરાય છે.

કેન્સર માટે વપરાતા જુદા જુદા શબ્દો –

કેન્સર, કેર્સિનોમા, ટ્યુમર, નીઓપ્લાઝમ, ન્યુગ્રોથ જેવા શબ્દો કેન્સરના જ પર્યાય તરીકે વપરાય છે. આમા ટ્યુમર ગાંઠ માટે વપરાય છે. જ્યારે બાકીના શબ્દો કેન્સરના જ પર્યાયો છે. કેન્સર બહુ પ્રચલિત છે. તેથી ડૉક્ટરો દર્દી ન ભડકે તે માટે કાંતો સી.એ. (કેન્સરનું ટૂંકુ નામ), કાર્સિનોમાં જેવા શબ્દો વાપરે છે. કેન્સર લેટિન શબ્દ છે. જ્યારે કાર્સિનોમાં ગ્રીક શબ્દ છે. જેનો બીજો અર્થ ‘કરચલો’ થાય છે. હીપોક્રેટસના વખતથી (અઢી હજાર વર્ષ પહેલાં) આ શબ્દ વ્યવહારમાં છે. પણ તેને કરચલાના અર્થમાં કેમ વાપર્યો તે બહુ સ્પષ્ટ નથી. હજી કેટલાક નિષ્ણાતો તેના બે અર્થ સ્વીકારે છે. કરચલાની જેમ કેન્સર બધી બાજુ પગ પેસારો કરી શકે છે-આગળ વધે છે. અને કરચલો પોતાના શિકારને પકડે તેને છોડતો નથી. ટ્યુમર એટલે ગાંઠ તે સાદી ગાંઠ હોઈ શકે અને કેન્સરની ગાંઠ પણ હોઈ શકે.

કેન્સર રોગ નવો કસ જૂનો ?

      વિજ્ઞાનની ઘણી શોધોમાં ભારતે મદદ કરી છે. આપણા વેદો, સંહિતાઓ અને આયુર્વેદ જેવા આરોગ્યના ગ્રંથોએ આમાં બહુ જ મદદ કરી છે. પણ તેઓનો ક્યાંય ઉલ્લેખ સુદ્ધાં કરવામાં આવ્યો નથી. એટલું જ નહીં મેક્ષમુલર જેવા ‘વેદ ઋષિએ’ તેના પત્નીને લખેલ પત્રમાં એમ જણાવ્યું છે કે હિન્દુઓની પ્રાચીનતા નષ્ટ કરવા મેં મારાથી બનતું કર્યું છે, બાકીનું કામ ચર્ચ કરશે. આ શું બતાવે છે કે તમે જેને શ્રેષ્ઠ માનવ ગણતા હોય તે પણ તમારી સાથે અભદ્ર વર્તન કરી શકે છે. આજનું મેડિકલ સાયન્સ પશ્ચિમની જ દેણ હોવાથી તેઓ જે કોઈ નવો રોગ જાહેર કરે તે તેમની જ શોધ છે. તેવું પુરવાર કરતા હોય છે. મતલબ, તે નવો જ રોગ છે. જુના જમાનામાં આ રોગ ન હતો. કેન્સરે આ ચાલાકી પકડી પાડી. નૃવંશ શાસ્ત્રીઓ અને પુરાતત્વવિદોએ શોધખોળથી એમ પુરવાર કર્યુ કે કેન્સર માનવજાત જેટલો જૂનો છે. ઈજિપ્તની મમીઓમાં તે જોવા મળ્યો. અશ્મિભૂતોમાં તે જોવા મળ્યો. એટલે કેન્સરમાં તો એમ કહી શકાયું નહીં કે તે અત્યારના દિમાગની શોધ છે.

      જુના જમાનામાં કેન્સર ‘અર્બુદ’ કરીકે ઓળખાતું. તે અર્બુદ કેમ કહેવાતું તે આપણે આગળ ઉપર જોઈશું. અત્યારે એટલું કહેવું પૂરતું છે કે અર્બુદ શબ્દ કેન્સર કરતા અનેકગણો વૈજ્ઞાનિક છે.

કેન્સર કરનારાં વિવિધ કારણો –

કેન્સર કરનારાં કારણો એટલાં બધાં છે કે તેનું વર્ણન કરવું પડે. આ કારણો માત્ર બહારનાં જ નથી. અંદરનાં કારણો એટલાં બધાં છે કે તેને નજર અંદાજ કરી શકાય નહીં. તેનું મહત્વ બહારનાં કારણો જેટલું છે.

ઓંકોલાજી-કેન્સર વિજ્ઞાનમાં કારણોની ચર્ચા, સૌ પ્રથમ હીપોક્રેટસના સમયથી કરવામાં આવી છે. આ કારણોને આજનું કેન્સર વિજ્ઞાન તદ્દન નકામા ગણે છે અને આ કારણો આયુર્વેદમાં બતાવેલાં સામાન્ય કારણોમાંના છે. હીપોક્રેટસ માને છે કે કેન્સરનાં ચાર કારણો છે. એક બ્લેક બાઈલ (વાયુ), યલોબાઈલ (પિત્ત), મ્યુક્સ (કફ) અને બ્લડ (લોહી). આયુર્વેદમાં સુશ્રૃતે રોગ થવા માટે આ કારણોને સ્વીકાર્યા છે. બાકી આયુર્વેદમાં દરેક રોગનાં નજીકનાં અને અંદરના કારણો ત્રણ દોષો છે જ. હીપોક્રેટસ દવા વિજ્ઞાનના પિતા ગણાય છે – ફાધર ઓફ મેડિસીન અને ડૉક્ટરો તેમના નામના સોંગદ લઈને વ્યવસાય કરે છે.

કેન્સરનાં કારણોનો વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ નિષ્ણાતોના મતે: અત્યારના કેન્સરનો પ્રાથમિક અભ્યાસ ઈ.સ. ૧૭૭૫માં એક ઈંગ્લીશ ફીજીશીયને શરૂ કર્યો. આ ફીજીશીયનનું નામ હતું મિ. પાર્સિવલ પોટ. તેમણે ચીમની સાફ કરનેર પુરૂષના વૃષણોમાં અને સ્ત્રીઓના ગુહ્યાંગના બહારના ભાગમાં થતું જોવા મળતું ચામડીનું કેન્સર જોયું. તેણે એ પણ જોયું કે તે ભાગ મેશથી સતત આવૃત હતો. અહીં યાદ રાખવું રસપ્રદ થઈ પડશે કે અઢારમી સદીના અંતમાં ઠંડીથી બચવા યુરોપ કુટીરમાં લાકડાં વાપરતાં. આ ધૂમાડો બહાર કાઢવા તેના પર ચીમનીઓ ગોઠવવામાં આવતી અને તેને વારંવાર સાફ કરવામાં આવતી. શ્રી પોટે કેટલાક પ્રાણીઓ પર આ મેસ ઘસીને કૃત્રિમ કેન્સર ઉત્પન્ન કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો પણ તે સફળ ન થયો.

પણ ૧૯૧૮માં જાપાનના બે નિષ્ણાતો મિ. યામાગિવા અને ઈચિકાવાને સફળતા મળી. તેઓએ ડામર દ્વારા સસલાના કાન પર કેન્સર ઉત્પન્ન કર્યું. એડલું જ નહીં રોટંજનની એક્સ-રેની શોધ પછી, આ કેન્સર કરનાર એક વધુ શોધ હાથ લાગી. એક્સરેના કિરણો દ્વારા કેન્સર થાય છે. તેવી જાણકારી ૧૯૧૪માં થઈ. વિચારો ૧૮૯૫માં એક્સરેની શોધ થઈ અને તેના દ્વારા ૧૯ વર્ષ પછી જાણ થઈ કે તે તેના વાપરનાર – રેડિયોલોજિસ્ટ અને રેડિયો ટેકનિશ્યનોમાં કેન્સર કરે છે. તેવી જાણ થઈ. ૧૯ વર્ષ દરમ્યાન બિચારા કેટલા બધા આ રોગનો ભોગ બન્યા હશે ?

પછી તો રસાયણોની કેન્સર કરવાની ચાલાકી જલ્દી પકડાઈ ગઈ. આજ સુધીમાં હજારો કાર્સિનોજન્સ-કેન્સર કરનારાં કેમિકલ્સની જાણ થઈ. અત્યારે તો એવું કહેવાય છે કે અત્યારે આપણે કેન્સર કરનારા દ્રવ્યો-કાર્સિનોજન્સના મહાસાગરમાં જીવી રહ્યા છીએ. અમેરિકન લેખક બી. ગ્લેમરસ લખે છે. આ યુગમાં કોઈ ચમત્કાર જ આપણને કેન્સરમાંથી બચાવી શકે. તે કહે છે, એકજ રસ્તો છે કેન્સરથી બચવાનો. તમારે શ્વાસ લેવાનું બંધ કરવું-કારણકે હવામાં આ દ્રવ્યો છે. તમારે ખાવાનું બંધ કરવું પડે-કારણકે ફર્ટિલાઈઝર અને જંતુનાશકો કેન્સર કરનાર છે અને તે આપણા ખોરાકમાં હોય છે અને લોકોએ પોતાના મકાન બહાર પગ મૂકવો ન જોઈએ. કારણ કે બધે જ કેન્સર કરનારા અંશો છે. આજે વ્યવહારમાં વપરાતી બધીજ વનસ્પતિજન્ય દવાઓ સિવાયની દવાઓ-હવે વિજ્ઞાનીઓની દ્વષ્ટિએ શંકાસ્પદ છે.

      ટૂંકમાં કેન્સર અંગે-તેને કરનારાં કારણો અંગે કહેવું હોય તો એમ કહી શકાય કે-

-તે જુદા-જુદા બહારના રસાયણોથી થાય છે. વ્યવહારમાં વપરાતી ઘણી દવાઓ તેમાં છે. અરે કૃત્રિમ રીતે બનતી-સીન્થેટીક બી-કોમ્પલેક્ષની ગોળી પણ શંકાસ્પદ બની શકે.

-સૂર્યના કિરણો, એક્સરેના કિરણો જેવાં પણ વધુ સેવન કરવામાં આવે તો કેન્સર કરે.

-અંદરના કારણો જેવાંકે ચરબી, પિત્ત, બધાજ હોર્મોન્સ-જેમકે પ્રોજેસ્ટીરોન, ઈસ્ટરોજન, ટેસ્ટોસ્ટીરોન વગેરે એટલે જ ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ કેન્સર કરી શકે.

-વિષાણુઓ કેન્સર કરે છે. કેટલીક ગ્રંથીઓનાં કેન્સર વાયરસજન્ય માનવામાં આવે છે.

-હેરીડીટરી અથવા વારસો કેન્સરમાં ભાગ ભજવતો જોવા મળે છે.

-ગર્ભપત ખામી-કેટલાક બાળકોમાં ગર્ભાવસ્થાનો મૂળ કોષ એકાદ સ્થળે પડ્યો રહી કેન્સર કરે છે.

      હવે આપણે એ જોવાનું રહે છે કે આયુર્વેદમાં કેન્સર હજારો વર્ષથી ‘અર્બુદ’ તરીકે પ્રચલિત છે. તો શું ત્યારે અર્બુદનાં કારણો આયુર્વેદમાં આવાં જ બતાવ્યાં હતાં કે સમય પ્રમાણે જુદાં જ હતાં ? પ્રશ્ન અત્યંત વ્યાજબી છે. આપણે આનો જવાબ આપવાનો જ રહ્યો.

      કેન્સર-અર્બુદના કારણો આયુર્વેદમાં બે રીતે આપ્યાં છે. સામાન્ય કારણો અને વિશેષ કારણો. કેન્સર જગ્યાથી ઉચો ઉઠનાર રોગ છે. આયુર્વેદમાં આને ઉત્સેધ પ્રધાન રોગ કહેવામાં આવે છે. જ્યાં જ્યાં સોજાના રૂપમાં ઉંચો થતો હોય તે સોજાના વર્ગમાં જાય. જુદી-જુદી ગાંઠો, પેટની અંદરની ગાંઠો, પેટમાં પાણી ભરાવું, હાથપગના સોજા, કાકડા, ગળામાં બહાર દેખાતી ગાંઠો અને કેન્સર સોજાના વર્ગમાં આવે. તમને થશે કે જુના જમાનામાં લોકોને કેન્સર અંગે પુરતું જ્ઞાન નહીં હોય માટે આમ કર્યુ હશે. ના મિત્રો ! વાત આમ નથી. કેન્સર મૂળ સોજાનો જ રોગ છે. તેનો પુરાવો તો આજનું કેન્સર વિજ્ઞાન પણ આપે છે. તમે જાણો છો કેન્સર વિજ્ઞાનનું અસલ ટેકનિકલ નામ શું છે ? જાણો છો ? ઓકોલોજી. આ ગ્રીક શબ્દ, બે શબ્દોના જોડાણથી બન્યો છે. ‘ઓગકોઝ’ વત્તા ‘લોગસ’. ઓગ્કોઝ એટલે શોથ-સોજા અને લોગસ એટલે વિજ્ઞાન. ઓકોલોજી એટલે શોથનું વિજ્ઞાન. છેને આયુર્વેદનો શ્રેષ્ઠ વિચાર ?

      સોજાના અનેક કારણો બતાવવામાં આવ્યાં છે. કેટલાક ખોરાકો છે, કેટલાક વિરૂદ્ધ ખોરાક ભેગા ખાવાની વાત છે, કેટલાક રોગો છે. આ બધા અંદરના કારણો કહેવાય. આમાના થોડા પણ આપણે જોઈએ તો જણાશે કે તેઓ-આયુર્વેદ વૈજ્ઞાનિકો આમાં કેટલા બધા ઉંડા ઉતર્યા હશે, તેની જાણ થાય છે.

      એકા એક વધુ ખાટો રસ ખાવોએ એક સોજાનું કારણ છે. વિજ્ઞાને આજે પુરવાર કર્યુ છે કે જો વિટામીન-સીનો ડોઝ ૫૦૦ મિ.ગ્રા.થી વધુ લેવામાં આવે તો લાંબા ગાળે કેન્સર કરે છે. ખોરાકમાં લેવાતા લીલા પદાર્થો તદ્દન કાચા સ્વરૂપમાં હોય, તો તે સોજા-કેન્સર કરી શકે છે. એક સંશોધન એવું છે કે આફ્રિકામાં કલેજા-લિવરનું કેન્સર વધુ જોવા મળે છે. તેનું કારણ મગફળી છે. આ મગફળીના પોપટાઓ કાચાં હોય અને ખાવામાં આવે તો તેમાં એક વિશેષ ઝેર હોય છે. જે લિવરનું કેન્સર કરે છે. એટલે આયુર્વેદમાં બધા ફણગાવેલા (વિરુદ્ધ) ધાન્ય ખાવાની મનાઈ છે. ત્રીજી બાબત છે, વધુ બળેલા ખોરાક ખાવાની કેટલાકને બળેલી ખીચડી, બળેલો હાંડવો, બળેલી (ભાખરી) ખાવામાં મજા આવે છે. પણ તે કેન્સર કરે છે. વ્યવહારમાં તો વિજ્ઞાન-કેન્સર વિજ્ઞાન અમ કહે છે કે તમારા હાથમાં આવેલ તલમાં પણ કેન્સર થઈ શકે. આમ, આયુર્વેદમાં બતાવવામાં આવેલ સોજાના ઘણા કારણો વાસ્તવમાં કેન્સર કરનાર તરીકે જોવા મળે છે.

      તમારે માત્ર કેન્સરનાં જ કારણો જાણવાં છે ને ? આપણે સોજાના કારણોમાં કેન્સર કરનારા કારણો જોયાં પણ આયુર્વેદમાં માત્ર કેન્સરના કારણો પણ બતાવવામાં આવ્યાં છે. મુખ્ય ત્રણ કારણો છે. ૧. કોઈ સ્થળે સતત ઘર્ષણ-પીડન થ્તું રહેતું હોય. ૨. પોલ્યુટેડ આહાર અને પીણાંઓ ૩. સતત માંસ ભક્ષણ. આ ત્રણ કારણો જ કેન્સર વિજ્ઞાનમાં-ઓકોલોજીમાં મુખ્ય બતાવવામાં આવ્યા છે.

(અપૂર્ણ)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s