આયુર્વેદનો સૌંદર્ય–વિચાર: ૧

– વૈદ્ય નીતા ગોસ્વામી.

આયુર્વેદમાં તન-મનની સુંદરતા માટે ઔષધો સિવાય અન્ય ઘણી બધી વસ્તુઓ બતાવી છે.

  • જેમ કે આહાર–વિહાર, વિચાર, સ્વભાવ, પ્રસન્નતા, જીવન જીવવાની રીત, મનની શાંતિ મેળવવાની રીત.
  • સ્વસ્થવૃત્તમાં કેવો આહાર લેવો, તેનો સમય, રીત, પથ્યાપથ્ય, સૂવાની–જાગવાની રીત, મનની શાંતિ મેળવવાની રીત.
  • સ્વાસ્થ્ય અને સૌંદર્ય માટે આહાર–વિહાર, નિયમિતતા, કસરત, વિચારોનું મહત્ત્વ, પથ્યાપથ્યનું જ્ઞાન વગેરે.
  • આયુર્વેદમાં સૌંદર્ય માટે પણ વનસ્પતિનું જ્ઞાન દવાઓ, ઉપરાંત અન્ય ઘણી વસ્તુઓ બતાવી છે.
  • જેમ કે પુષ્પો દ્વારા સૌંદર્ય વૃદ્ધિ, ફળો દ્વારા સૌંદર્ય, આભૂષણોનું સૌંદર્યમાં સ્થાન, સૌંદર્યમાં ધર્મનું સ્થાન, રીતરિવાજોમાં સૌંદર્યનું સ્થાન, તહેવારોમાં (ધર્મમાં) સૌંદર્યનું સ્થાન, યોગ-પ્રાણાયામ-વ્યાયામ દ્વારા સૌંદર્યવૃદ્ધિ.
  • આયુર્વેદની આ દરેક વસ્તુઓનો ઉપયોગ આપણા સમાજમાં સદીઓથી થાય છે. 

ઘરના બગીચામાં સ્વાસ્થ્ય અને સૌંદર્ય માટેની સામગ્રી

પુષ્પો દ્વારા સ્વાસ્થ્ય અને સૌંદર્ય

  • આભૂષણોની જેમ પુષ્પધારણનું મહત્ત્વ પણ સૌંદર્ય અને સ્વાસ્થ્ય માટે વૈજ્ઞાનિક છે.
  • વાળમાં, ગળામાં, હાથ પર પુષ્પમાળાઓ પહેરવી કે પથારી કે ઓશિકાની આસપાસ ફૂલો પાથરવાના ફાયદાઓનું વૈજ્ઞાનિક નીરૂપણ આયુર્વેદમાં કરેલ છે.
  • આયુર્વેદના ચરકમુનિએ જણાવ્યું છે કે પુષ્પમાળાઓ ધારણ કરવાથી – બળ (એનર્જી) વધે, મનની પ્રસન્નતા વધે, પુષ્ટિ તથા ઓજ – તેજ વધે, વીર્ય વધે છે, અલક્ષ્મી એટલે દરિદ્રતા નાશ પામે છે.
  • તેજ – ઓજ, બળ, પ્રસન્નતા વધવાથી સૌંદર્યને હાનિકારક રોગો નાશ પામી સૌંદર્ય તથા મુખની લાલી વધે છે.
  • સૌંદર્ય વૃદ્ધિ અને સ્વાસ્થ્ય માટે મુખ્યત્વે ગુલાબ, જાસુદ, ચમેલી, જૂઈ, મોગરા, પારિજાત, ગૈંદા, બોગનફૂલ, કમળ, લાલકમળ, નીલકમળ વગેરેના ઉપયોગથી વાળ લાંબા, કાળા બની ગ્રોથ વધે છે.
  • અનેક ફૂલોનો ઉપયોગ સીધો જ અથવા અર્કના રૂપે થાય છે.
  • ફૂલોના તેલના માલીશ કે લેપથી પણ ઉત્તમ પરિણામ મળે છે.
  • ફૂલોથી ત્વચાનો રંગ, તાજગી, કરચલીઓ (રીંકલ્સ), કાળા હોઠ, વાઢિયા, વાળના રોગો વગેરેમાં ખૂબ જ ફાયદો થાય છે.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s