શતાયુ થવાના માર્ગો હપતો છેલ્લો

 

( શ્રી માણેકલાલ પટેલના પુસ્તક ‘સો વર્ષ નીરોગી રહો’ માંથી સાભાર.)


૩૧.     આંખ ઉપર ઠંડુ પાણી છાંટતા રહો. દરરોજ દાતણ કરતાં, સ્નાન કરતાં, ભોજન પહેલાં હાથ-પગ-મોં વગેરે ધોતાં આંખે પાણી છાંટો. રાત્રે પણ સૂતાં પહેલાં મોં સાફ કરીને આંખે ઠંડુ પાણી છાંટો.


૩૨.     જરૂર ન હોય ત્યારે આંખો ખુલ્લી રાખો નહીં. જોવાના કામ પૂરતી જ તે ખુલ્લી રાખો; અન્ય સમયમાં તે બંધ રાખો. ખાતાં, પીતાં, ભોજન બાદ આરામ કરતાં, બસમાં કે ટ્રેનમાં બેઠાં બેઠાં, વાતો કરતાં, આંખો સહજભાવથી બંધ રાખવા કોશિષ કરો. કેમ કે બંધ આંખો શક્તિપ્રદાતા છે.


૩૩.     બહુ કામ, મહેનત અને મજૂરી કરવાથી માણસ થાકી જાય છે, લોથપોથ થઈ જાય છે, પરંતુ મરતો નથી. તે મરે છે ચિંતા, ભય અને ઉદ્વેગથી.


૩૪.    નિવૃત્ત થયા પછી એક એવો શોખ કેળવવો જે તમને સદા પ્રવૃત્તિમય રાખે.

૩૫.    દરરોજ એકાંતમાં ધ્યાન, ધારણા, સમાધિમાં બેસો. એક કલાક સેવા-પૂજા કરો. આંખો બંધ રાખી તમારા ઇષ્ટ દેવનું ધ્યાન કરો.


૩૬.     ફિકરની ફાકી કરી શાંત અને પ્રફુલ્લ ચિત્તે ભોજન કરો. આનંદપ્રમોદ કરતાં બાળકો સાથે ગમ્મત-મસ્તી કરતાં કરતાં ભોજન કરો. કલેશમય વાતાવરણમાં ભારેખમ થઈ ભોજન કરવાથી પાચનશક્તિને હાનિ પહોંચે છે.

૩૭.    अति सर्वत्र वर्जयेत् I કોઈ વાતનો અતિરેક કરવો નહિ; વધુ પડતો આહાર, ભય, નિદ્રા અને મૈથુન, વધુ પડતી વાતચીત, વધુ પડતા ઉપવાસ, વધુ પડતી કસરત વગેરે કરવાં નહિ તેમજ વધુ પડતો કાર્યભાર ઉઠાવવો નહિ. શરીરની શક્તિ અને અનુકૂળતા મુજબ કરો.

૩૮.     શોક, ચિંતા, ઉદ્વેગ, ભય અને ક્રોધ મનુષ્યના મહાન જીવલેણ શત્રુઓ છે. આયુષ્યને ટૂંકાવવામાં આ બધી બાબતો યમનું કામ કરે છે. ક્રોધથી મૃત્યુ થયાના અનેક દાખલાઓ જોવા મળે છે.


૩૯.    મન મૂકીને હસવું તે જીવનનું સૌભાગ્ય છે. એટલું જ હસો કે શરીરના અણુએ અણુ કંપી ઊઠે. જોરદાર હાસ્યથી રક્તાભિસરણમાં પૂર આવે છે અને મોં લાલઘૂમ થઈ જાય છે. રોગ દૂર કરવામાં અને શરીરનું બંધારણ ઘડવામાં હાસ્ય સમાન બીજી કોઈ દવા નથી. તે કુદરતની મૂલ્ય વિનાની સાદી અને સરળ દવા છે,.


૪૦.    દરેક બાબતમાં અસંતોષ પ્રદટ કરવાથી કોઈ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થતી નથી. તમારાં દુઃખો, તમારી મુશ્કેલીઓ સવારે પ્રાથનાના સમયે માત્ર ભગવાન પાસે રજૂ કરો. અન્યને કહ્યા કરવાથી માત્ર નિરાશા અને હતાશા જ મળશે. સંસારને સુંદર જોવાનો દ્દષ્ટિકોણ કેળવો.


૪૧.    સ્વર્ગ અને નરક આ સંસારમાં જ છે. સ્વર્ગનું અલગ અસ્તિત્વ ક્યાંય નથી. પ્રસન્ન ચિત્ત એ જ સ્વર્ગ છે. શોક, ભય, ઉદ્વેગ અને ક્રોધથી ઘેરાયેલા લોકો આ દુનિયામાં નરક ભોગવે છે.


૪૨.    મહાત્મા ગાંધી તેમના ‘આરોગ્ય વિશે સામાન્ય જ્ઞાન’ નામના પુસ્તકના પાના નં. ૧૨૧ પર લખે છેઃ

‘આ શરીરને બધા ધર્મોએ ઈશ્વરને મળવાનું, તેને ઓળખવાનું ઠેકાણું માન્યું છે. તે દેવતાઈ ઘર કહેવાયું છે. આપણને ભાડે મળ્યું છે ને ભાડામાં આપણે ધણીને માત્ર તેની સ્તુતી કે ઇબાદત જ આપવાની છે. ભાડાખતની બીજી શરત એ છે કે તેનો ગેરઉપયોગ ન કરવો. તેને બહારથી અને અંદરથી સારું અને સાફ રાખવું. તે જેવી હાલતમાં મળ્યું છે તેવી હાલતમાં ધણીને મુદ્દત થયે પાછું સોંપી દેવાનું છે. જો ભાડાખતાની બધી શરતો પાળીએ તો ધણી આપણી મુદ્દત પૂરી થયે સામેથી ઇનામ આપે છે.’

(પાના નં. ૧૨૩)‘…. ખરું આરોગ્ય મેળવવા સારુ આપણે સ્વાદેન્દ્રિય-જીભને જીતવી જ જોઈએ. જો તેમ કરીએ તો બીજી વિષયેન્દ્રિયો પોતાની મેળે વશ રહે છે. જેણે ઇન્દ્રિયોને વશ રાખી છે તે જગતને વશ કરે છે, કેમ કે તે માણસ ઈશ્વરનો વારસ, તેનો અંશ બને છે. રામ નથી રામાયણમાં.કૃષ્ણ નથી ગીતામાં, ખુદા નથી કુરાનમાં, ક્રાઇસ્ટ નથી બાઇબલમાં, તે બધા માણસના ચારિત્ર્યમાં છે. ચારિત્ર્ય નીતિમાં છે. નીતિ સત્યમાં છે. સત્ય એ જ શિવ છે. આ પદાર્થ છૂટોછવાયો પણ આરોગ્યમાં જોવામાં આવે છે એ આ પ્રયાસનો મૂળ હેતુ છે.’


૪૩.    વૃદ્ધાવસ્થામાં આ નિયમો પાળવાનો આગ્રહ રાખોઃ

(ક) બ્રાહ્મમુહૂર્તમાં ઊઠવાનું રાખો. (ખ) સવારે નાસ્તો કરવો નહિ. બપોરના ભોજનમાં મિતાહારી બનજો. રાતના ભોજનમાં પ્રવાહી અને હલકો આહાર પસંદ કરજો. (ગ) દરરોજ બે વખત જાજરૂ જવાની ટેવ પાડો. (ઘ) કબજિયાત ઉપર વિજય મેળવવા ‘હરડે’ ફાકો. (ડ) મરચાં, મીઠા, મસાલા વિનાનો સાદો, સુપાચ્ય, સમતોલ અને પથ્ય આહાર પસંદ કરો. (ચ) અઠવાડિયામાં બે-ત્રણ દિવસ હલકા હાથે તેલ-માલિશ કરવાનું રાખો. (છ) વૃદ્ધાવસ્થામાં સંતોષી, સંયમી અને સ્થિતપ્રજ્ઞ બની પ્રવૃત્તિમય જીવન ગાળો. (જ) પરોપકારના-સેવાના-કાર્યમાં રચ્યાપચ્યા રહો. સદા કાર્યરત રહો. (ઝ) માફક આવે તેવી કસરત કરતા રહો. શક્તિ પ્રમાણે ફરવાનું રાખો. ‘ How to Live Hundred Years ?(શતાયુ કેમ થવું ?)’ ના લેખક શ્રી લૂઈસ કાર્નેરો ૮૬ વર્ષના હતા ત્યારે ૨૪ કલાકમાં માત્ર ૧૨ ઔંસ ખોરાક લેતા હતા, જે તેમના માટે પૂરતો હતો.  એમ કરતાં તેઓ ૧૦૨ વર્ષ જીવેલા. તમે પણ ઉંમર વધવાની સાથે ઓછા ખોરાકનું સંયમિત ભોજન નક્કી કરો તો દીર્ઘ આરોગ્ય ભોગવશો. યાદ રાખો કે વ્યાધિરહિત વૃદ્ધત્વ એ મનુષ્યમાત્રનો જન્મસિદ્ધ હક્ક છે.


૪૪.    તાવ અને શરદી જેવા સામાન્ય રોગોનો શાંતિથી સામનો કરો. ગભરાટ ફેલાવશો નહિ, બેબાકળા બનશો નહિ, દાક્તર પાસે દોડી જશો નહિ. શાંતિથી આત્મખોજ કરી રોગનું કારણ શોધી કાઢો. પ્રથમ ભારે આહાર બંધ કરો. ઉપવાસ કરો અથવા માત્ર ગરમ પાણી અને પ્રવાહી ખોરાક ઉપર રહો. પેટના ‘આમ’ને સાફ થવા દો. દાકતર તમને દવાને રવાડે ચડાવી દઈ, કંઈનું કંઈ વેતરી નાખી તમને દુઃખના ડુંગરમાં ધકેલી ન દે તેનું ધ્યાન રાખો. સંસ્કૃત કવિએ કહ્યું છેઃ

वैद्यराज नमस्तुभ्यं यमराजसहोदर : I

यमस्तु हरति प्राणान् त्वं तु प्राणान् धनानि च II

અર્થાત્ ‘હે વૈદ્યરાજ ! તમને હું નમસ્કાર કરું છું. તમે તો યમરાજાના સગા ભાઈ છો. યમરાજ તો માત્ર પ્રાણ લે છે, જ્યારે તમે તો પ્રાણ અને ધન બંને લઈ જાઓ છો.’


૪૫.    જો દવાઓ રોગ મટાડતી હોય તો નિષ્ણાત ડૉક્ટરો કીંમતી દવાઓ આપતા હોવા છતાં દરદી શા માટે મરી જાય છે ? કોઈ દવા મટાડી શકતી નથી. દવા તરફની આંધળી દોટે તો દાટ વાળ્યો છે. આધુનિક દવાઓથી રોગ ભલે મટે પરંતુ તે નવા રોગનાં મૂળ નાખતી જાય છે. તેથી આવી દવાનો ત્યાગ કરો.


૪૬.    આરોગ્ય અંગેના પુસ્તકો ઘરમાં વસાવો. તેમને વારંવાર વાંચો. કુદરતના કાનૂનોનો અભ્યાસ કરી તેનો અમલ કરો.


૪૭.    આ બાબતો દીર્ઘાયુ થવામાં અવરોધરૂપ છેઃ (ક) મોટી ઉંમરની સ્ત્રી સાથે સંભોગ, (ખ) રાત્રે દહીં ખાવું, (ગ) અતિમૈથુન, (ઘ) અતિઆહાર-ખાઉધરાપણું, (ડ) વ્યસનો.


૪૮.    એક સંતપુરુષ એક સોનેરી નિયમ બતાવે છેઃ

‘પાંવકો ગરમ, પેટકો નરમ, શિરકો રખો ઠંડા,

પીછે આવે દાકતર તો મારો ઉસકો ડંડા.’


૪૯.    શ્રી હર્બર્ટ સ્પેન્સર નામના એક પ્રખ્યાત આરોગ્યશાસ્ત્રી જણાવે છેઃ  ‘The whole secret of prolonging  one’s life consists in doing nothing to shorten it.’ અર્થાત્ દીર્ઘાયુ  થવા માટેનું રહસ્ય એ છે કે દીર્ઘ જીવન પ્રાપ્ત કરવામાં જે અવરોધરૂપ ક્રિયાઓ છે તે ન કરવી. મદ્યપાન, અતિઆહાર, બીડી, સિગારેટ, અનીતિમય જીવન, માદક પદાર્થોનું સેવન, આહારવિહારની વિકૃતિ વગેરે આયુષ્યનો ક્ષય કરે છે. આ દૂષણોનો ત્યાગ કરવો એ જ દીર્ઘાયુષી થવા માટનો સાચો માર્ગ છે.



 

 

2 responses to “શતાયુ થવાના માર્ગો હપતો છેલ્લો

  1. Masuma Kachwala

    ખરેખર ખૂબ જ જાણવા જેવી માહિતી મળી, વાંચીને ગદગદ થઇ ગઇ.
    આભાર.

  2. આપના અભિપ્રાય બદલ ખૂબ જ આભાર માસુમાજી.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s