હૃદય–રોગ (૨)

રોગની રોકથામ.                                                 – રાજવૈદ્ય એમ. એચ. બારોટ.

હાર્ટ એટેકમાં બહુ નુકસાન ન થયું હોય, થોડું નુકસાન થયું હોય, કે સહેજ પણ નુકસાન થયું ન હોય ત્યાર પછીના એટેકને રોકવો એ તમારું મુખ્ય કામ છે. આ માટે પણ આહાર-વિહાર અને ઔષધ ખૂબ જ જરૂરી છે.

આહારઃ-

જો શરીરમાં ચરબી સારા પ્રમાણમાં હોય તો બાફેલાં શાકભાજી, આવતા–જતા તલના તેલમાં વઘારેલાં શાકભાજી લેવાં જોઈએ. બાકીના બધાં તેલ ચરબી વધારશે, અથવા હૃદયને ફાયદાકારક અને નુકસાનકર્તા બંને (પોલી અને અન સેચ્યુરેટેડ ફેટ)ને ઘટાડે છે. જે છેલ્લે બહુજ નુકસાનકારક ગણાય છે.

અમ્લરસ હૃદયને હિતકારી છે. માટે વધુ વજનવાળાએ થોડા ગરમ પાણી અને તેમાં લીંબુનાં ટીપાં નાખી લેવાં જોઈએ. માઈલ્ડ લીંબુનું સરબત ચાલે. મોળી છાસ ચાલે, ગાયનું ઘી ૧૦ ગ્રામ જેટલું રોટલીમાં ચોપડી શકાય-લગાવી શકાય. આંબાનો રસ (જો ૠતુ હોય તો), એકાદ કણ મીઠું અને મધ મેળવી લેવું સારું. ટૂંકમાં થોડા પ્રમાણમાં ખટમીઠ્ઠાં ફળોનો રસ (જમ્યા પછી, બપોર પછી) લઈ શકાય. સવારમાં પલાળેલા, બાફેલા કઠોળ થોડુંક લીંબુ નીચોવીને લઈ શકાય. બપોરે ભૂખ પ્રમાણે દાળભાત, શાક અને સાંજે મલાઈ વગરનું દૂધ, રોટલી, તલનું તેલ નાંખેલી ખીચડી લઈ શકાય.

વિહારઃ-

વ્યાયામ-કસરત હૃદયરોગના હુમલા પછી ખરેખર કોઈ નુકસાન ન થયું હોય તો વ્યાયામ-કસરત એ શ્રેષ્ઠ સારવાર છે. આમાં યોગનાં આસન ઉત્તમ છે. માત્ર ત્રણ આસનો આમાં બહુ જ મદદ કરી શકે છે. (૧) પવનમુક્તાસન, સર્વાંગાસન અને શવાસન. આમાં શવાસનમાં કોઈ જ ક્રિયા કરવાની હોતી નથી. પવનમુક્તાસનમાં તમારે સાદડી જેવું પાથરી ઘૂંટણથી પગને વાળો અને ઘૂંટણ પાછળ બંને હાથ આંગળા પરોવીને રાખો. પછી દાઢી ઘૂંટણે અડકાવવાની કોશિષ કરો. આ અંગે જરૂર પડે યોગાચાર્યની મદદ લો. રોજ આવી ક્રિયા પાંચેક વખત કરો પછી પાંચ મિનિટ શવાસન કરો.

બીજું આસન છે-સર્વાંગાસન. આ આસનમાં સૂઈને કમરથી નીચેનો ભાગ ઉપર ઊઠાવવાનો હોય છે અને કમર પર હાથનો ટેકો આપવાનો હોય છે. દોઢેક મિનિટ આવી સ્થિતિમાં રહો. પછી ધીરેથી પગને ઘૂંટણથી વાળી પછી ચત્તા સૂઈ જાઓ. ફરી શવાસન કરો.

ઉપરનાં બંને આસનો હૃદયને સારી એવી કસરત પૂરી પાડે છે. તે પેટની માંસપેશીઓ, ઉદરપટલનું દબાણ હૃદય પર દબાણ હટાવીને તે શ્રેષ્ઠ મદદકર્તા પૂરવાર થાય છે.

આ બંને આસનો પહેલાં એકાદ કિ.મિ. ચાલવું જોઈએ. ચાલવાથી આખા શરીરને કસરત મળે છે. ચાલતાં ચાલતાં જો તમે બંને હાથને ખુલ્લા રાખવાને બદલે હાથની મુઠ્ઠી વાળો અને ખુલ્લી કરો, મુઠ્ઠી વાળો અને ખોલો. એમ જ કરતા જશો તો હાથનું લોહી બહુજ સારી રીતે હૃદય પર કસરતની અસર ઊભી કરશે.

આ કસરતો વાસ્તવમાં યોગાસનો પછી પ્રાણાયામ, ધ્યાન પણ હૃદયને બહુ જ મદદ કરે છે.

હા, હૃદયરોગના એટેકમાં જો હૃદયને નુકસાન થયું હોય, તો પછી તે નુકસાન કેટલું છે તેના આધારે યોગાસન અને ચાલવા જેવી કસરતો ગોઠવવી પડે. હા, શવાસન, પ્રાણાયામ અથવા ડીપબ્રીધ કે ધ્યાન ગમે તેવા હૃદયરોગમાં ફાયદો કરે છે.

બાકી એક દાખલો આપ્યા વિના રહી શકતો નથી. શ્રીમતી શેખને મૂળ તો સ્તનનું કેન્સર હતું. તેની સારવાર ચાલતી હતી. પરંતુ તે સારવારે તો ચમત્કાર સર્જયો. તેને હૃદયરોગમાં વાલ્વ, દિવાલ અને અનિયમિતતા સહિત અનેક ખામીઓ હતી. હૃદયરોગની દવાઓ ચાલુ હોવા છતાં તે જ સ્થિતિ હતી. તે આયુર્વેદની દવા પછી માત્ર એકાદ ખામી રહી. બ્લડપ્રેશર નોર્મલ થઈ ગયું, ડાયાબીટીસ (પીપીબીએસ) ૨૦૦એ પહોંચી ગયું. સ્તન કેન્સરમાં ઘણોજ ફાયદો થયો.

6 responses to “હૃદય–રોગ (૨)

  1. article is really very nice, diet info. is also best
    thnx

  2. Thanks, Dr, kumar !

    I wish you will visit the blog and provide guidence also to the reader.

    — Ayur

  3. બહુજ ઉપયોગી માહિતી આપવા બદલ ધન્યાદ

  4. bahuj saras lekh che te badal abhar

    • Hello mr. Shaileshbhai, Thnx for appreciation, & sorry for replying too late, we will try to give our best, in next article,
      thnx
      dr kumar

  5. શ્રી શૈલેશભાઈ,

    શ્રી કુમાર આપણા એક યુવાન વૈદ્ય છે. એમનો લાભ આ બ્લોગને મળતો રહેવાનો છે તે આપણા માટે બહુ સારી વાત છે.

    આશા રાખું કે સૌ વાચકો આ બધા લેખોનો ખૂબ લાભ લેશે. વાચક તરીકે તમારો તથા નિષ્ણાત તરીકે શ્રી કુમારનો આભાર.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s