વિસ્મૃતિનો રોગ અને ઘી અંગેની ગેરસમજો

વિસ્મૃતિ                                                                    – રાજવૈદ્ય એમ. એચ. બારોટ


વિસ્મૃતિ એક લાંબી હરોળ ધરાવે છે. ત્યાં વ્યક્તિનું નામ ભુલાઈ જવાથી માંડી એલ્જિમેર્સ સુધીના રોગોનું લિસ્ટ છે. નામ ભુલાય તેને એનેમેસીસ કહે છે. આમાં વ્યક્તિ બાકીનાનું ઘણું બધું ધ્યાન રાખી શકે છે. માત્ર નામ તે ભૂલી જાય છે. પોતાની પત્ની, પુત્ર, પુત્રીનાં નામો ઘણીવાર ભૂલી જાય છે. તો કેટલીકવાર તેની હાથમાં રહેલ લાકડીને શું કહેવાય તે પણ ભૂલી જાય છે. હા, દૂરના ઓળખીતાઓનાં નામ વધુ ભુલાઈ જાય છે. અને વ્યક્તિ બહુ જ મુંજવણ અનુભવે છે.


એલ્જિમેર્સ અંગે તો ભાગ્યેજ કંઈ કહેવાનું છે. તેમાં તો વ્યક્તિ બેત્રણ વર્ષનું બાળક હોય તેવા હાવભાવ કરે છે. તેને ફરી બધું શિખવવું પડે છે.


બૌધ્ધિકોમાં આ સૌથી બળવાન રોગ છે. કારણકે જેમ ઉંમર વધે તેમ મગજ સુકાવા માંડે છે. કારણકે વાયુ વધે અને વાયુને હટાવવાની સતત કોશિષ આપણે ક્યારેય નથી કરી. આપણે આપણા મિજાગરાઓ, ખાટ, હિંડોળાનાં કડાંમાં તેલ પૂરીએ છીએ, પણ કાનમાં, માથામાં કે નાકમાં નસ્ય દ્વારા ઘી, તેલ પૂરતા નથી. નાકમાં કરવામાં આવતું ઉંઝણ નસ્ય કહેવાય છે.


કહેવાની ભાગ્યેજ જરૂર છે કે આગળ કર્ણ સુરક્ષા, નેત્ર સુરક્ષા, અનિદ્રા અને બ્લડ પ્રેશરમાં આવતી  સારવાર વિસ્મૃતિની પણ ઉત્તમોત્તમ સારવાર  છે. બીજા શબ્દોમાં જો તમે બાળપણથી અરે ! પ્રૌઢાવસ્થાથી જો ક્રર્ણપૂરણ શિરોભ્યંગ, નસ્ય અને વરસમાં એકાદવાર શિરોબસ્તિ કે શિરોધારાનો કોર્સ કર્યો હશે તો વિસ્મૃતિ તમારી પાસે પણ ક્યાંય નહીં ડોકાય કારણ ? કારણ બહુ જ સ્પષ્ટ છે. ઉંમર જેમ વધતી જાય તેમ ધાતુઓ ઘસાતી જાય છે, ધાતુઓ ઘટે તેમ વાયુ વધે છે. વાયુ વધે એટલે ફરી વધુ ધાતુઓનો નાશ થાય છે. આમ વિષચક્ર શરૂ થાય છે. આ વિષચક્ર એક અને એક માત્ર કર્ણપૂરણ, શિરોભ્યંગ, નસ્ય, શિરોધારા, શિરોબસ્તિ કે સ્નેહબસ્તિથી જ દૂર કરી શકાય છે.


દવાઓઃ-


બસ્તિઓ એ આ રોગની શ્રેષ્ઠ સારવાર છે. અહીં યાદ અપાવવું જરૂરી છે કે તમે બસ્તિ શબ્દ પ્રથમ વાર જ સાંભળ્યો છે. આ બસ્તિ સામાન્ય અર્થમાં એનીમા તરીકે ઓળખાય છે. તમે વધુ કબજિયાતવાળાને સાબુનુ પાણી અને ગ્લીસરીન ચઢાવાતું જોયું હશે. આ એક જાતની બસ્તિ છે. મૂળ બસ્તિ શબ્દ મૂત્રાશય-બ્લેડર માટે વપરાય છે અને જુના જમાનામાં વૈદ્યો પશુઓના મૂત્રાશયને એક શ્રેષ્ઠ એપરેચર્સ બનાવીને ગુદાવાટે બસ્તિઓ આપતા જે આજે સીરીંજો કે કેન દ્વારા અપાય છે. આ બસ્તિ કે મૂત્રાશય એક સાધન હતું જે પાછળથી ક્રિયાહીન થઈ ગયું.


પણ એનીમા આપવાની રીત અને બસ્તિ વચ્ચે આભ-જમીનનો ફર્ક છે. તમને જાણીને નવાઈ લાગશે કે આપણો આદિવાસી મિત્ર દિવસે પહેરેલા ટુવાલ વડે બીજા દિવસે સવારે સ્નાન કરે. એના એ જ કપડાં પહેરે તેને આપણે સ્નાન કહીશું ? અને જો તેને પણ સ્નાન કહીએ તો આપણું સ્નાન  કેટલું સુપર સ્નાન કહેવાય ? આટલો જ ફર્ક બસ્તિ અને એનીમા વચ્ચે છે. આની આખી વૈજ્ઞાનિક ચર્ચા છે, પણ આ પુસ્તકને મર્યાદા હોઈ આપણે તેને અહીં જ અટકાવીએ છીએ.


હા, બીજે એક અગત્યનો મુદ્દો યાદ રાખવા જેવો છે. તે છે આંતરડાંઓ – ખાસ કરીને મોટા આંતરડાંની શુધ્ધિ. જો તમે પિત્તને અને મળના કેટલાક દુષિત અંશોને જમા થવા ન દો તો મોટા આંતરડાંના બેક્ટેરીયલ ફલો-વિટામીન બીકોમ્પલેક્સ ને શ્રેષ્ઠ ફોર્મમાં બનાવે છે. આ ગ્રુપ પણ મગજને ઘણું જ મદદકર્તા વિટામીન છે. એટલે આયુર્વેદની બસ્તિઓ એ વિસ્મૃતિની શ્રેષ્ઠ સારવાર છે.


દવાઓમાં તમે બ્રાહ્મી, શંખપુષ્પી, મેધ્યા, સારસ્વતચૂર્ણ, માલકાંકણીની જેવી અનેક દવાઓ છે. પણ નિષ્ણાંતની સલાહ પ્રમાણે જ લો.


યાદ રાખો આયુર્વેદ માત્ર ગોળી ગળવાથી લાભ થાય છે તેવું માનતો જ નથી. એટલે  આયુર્વેદ પાસે બ્રાહ્મ રસાયન જેવું પ્રબળ હથિયાર હોતા છતાં મળશુધ્ધિ (વમન, વિરેચન, બસ્તિ, નસ્ય) સ્ત્રોતશુધ્ધિ (માર્ગો ચોખા રાખવા), શ્રેષ્ઠ મેધ્યઆહાર ગાયના ઘીને અગ્રિમતા આપવામાં આવી છે અને માથાની સુરક્ષા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.


અહીં એક વાત ફરી યાદ પર મૂકવી રસપ્રદ થઈ પડશે. આ વાત છે ઘીની. આયુર્વેદમાં ઘીને આયુષ્યનો પર્યાય ગણ્યો છે. આયુર્વૈઘૃતમ્ અને મેઘા-જે ગ્રંથ ધારણ કરી શકે તેવી શક્તિના અર્થમાં અથવા લોંગટર્મ મેમરીના અર્થમાં રાખ્યો છે. તેના માટે ઘી એક શ્રેષ્ઠ ખોરાક છે. દુર્ભાગ્યે આપણે પશ્ચિમના રવાડે ચડીને, હાર્ટએટેકથી અને બહેનોએ ચરબી વધી જવાના ડરે ઘી ખાવાનું લગભગ બંધ કરી દીધુ છે. આનું પરિણામ ઘણું જ ખરાબ આવી રહ્યું છે અને આવશે. આને વધુ સ્પષ્ટ કરવા એકાદ-બે ઉદાહરણ જરૂરી લાગે છે. ન્યુયોર્કના એક પંજાબી વેપારીનું મૃત્યુ ૪૫માં વર્ષે થયું. પણ જે નિષ્ણાત આ રોગીની સારવાર કરતા હતા તેણે પુત્રને પણ લોહીમાં ચરબીનું પ્રમાણ-જાણવા લિપીડ પ્રોફાઈલ કરવા કહ્યું. તેમાં ટોટલ સીરમ કોલેસ્ટીરોલ-૧૮૦ આવ્યું. એટલે નિષ્ણાતો તેને ૧૬૦ જ રહે તે માટે તેના કેટલાક ખોરાક પર કાપ મૂક્યો. વાસ્તવમાં તો બધા જાણે છે. તેમ લોહીમાં ચરબીનું પ્રમાણ, ૧૫૦-૨૫૦ નોર્મલ ગણાય છે. એટલે ૧૮૦ તો સંપૂર્ણ નોર્મલ ગણાય. પણ કાર્ડિયોલોજિસ્ટને આ પણ વધારે લાગતાં. – ૧૬૦ નો આગ્રહ રાખ્યો હતો. બન્યું એવું કે છોકરાના ખોરાકમાંથી ઘી, લસ્સી જેવા પ્રિય ખોરાકો બંધ થઈ ગયા. બધું લુખું-સુકું ખાવાનું.


એકાદ મહિના પછી છોકરામાં વિચિત્ર ફેરફાર થવા માંડ્યા, બહુ ગુસ્સે થવા માંડયો. મિત્રો સાથે ઝઘડવા માંડ્યો, અરે જાણે ગાંડપણ હોય તેવું કરવા માંડ્યો. પ્રથમ સજાવટથી તેની માતાએ કામ લીધું. પણ કાબુમાં ન આવતાં સાઈકીયાટ્રીસ્ટને સંપૂર્ણ બતાવ્યું અને તેણે સારા ન્યુરોફીઝીશ્યનને બતાવવા ભલામણ કરી. ન્યુરોફીઝીશ્યને સંપૂર્ણ હીસ્ટ્રી લેતાં, યુવાનને ચરબી ઓછી મળવાનું ખોળી કાઢયું અને ઓછી ચરબીના કારણે તેનાં ન્યુરોટ્રાન્સમીટર ગરબડવાળાં બની ગયાનું જણાવ્યું અને સીરમ કોલ્સ્ટીરોલ ઓછામાં ઓછું ૧૮૦-૧૯૦ રહેવું જોઈએ. તેમના રોગીની આ મુંજવણ ગાયના ઘીએ એકાદ મહિનામાં દૂર કરી. છોકરો ૧૦૦% સાજો થઈ ગયો.


બીજો કેસ છે. એક ઓકોલોજીસ્ટ (કૅન્સરનું વિજ્ઞાન ટેકનીકલ ભાષામાં ઓકોલોજી કહેવાય છે)ના નિષ્ણાતના રિપોર્ટનો. આ નિષ્ણાત બ્રેઈન ટ્યુમર પર સંશોધન કરતા હતા. આ ગાળા દરમિયાન તેણે ન્યુરોન (બ્રેઈનના મૂળ કોર્ષો)નો અભ્યાસ કર્યો. તે એવા તારણ પર આવ્યો કે વિશ્વમાં ભારતીય  ઉપખંડ ખાસ કરીને ભારતના ન્યુરોન સેલ્સ લાંબા સમય સુધી સક્રિય રહે  છે. કેમ ? તેનો તો તેની પાસે કોઈ ઉત્તર ન હતો. પણ આપણે તેનો ઉત્તર અચૂક આપી શકીએ તેમ છીએ કે ન્યુરોનને લાંબો સમય કાર્યરત રાખવા ઘીનો ખોરાકમાં ઉપયોગ કરવો જ જોઈએ. તેનો એક પુરાવો તો આપણે ઉપર આપ્યો કે આયુર્વેદમાં ઘીને આયુષ્યનો પર્યાય ગણ્યો છે. બીજું તેનો મેઘ્યગુણ બતાવવામાં આવ્યો છે. ત્રીજું આપણી ભારતીય વાનગીઓમાં જો ઘીનો અભાવ હોય તો માણસનો ખોરાક ગણવામાં આવતો.


ઘી જેવા ખોરાકો જાંગમ ચરબી – એનિમલ ફેટ હ્રદયરોગ કરે છે, તેવો મૂળ વાયરો પશ્ચિમના દેશોમાંથી આવ્યો. જ્યાં ઘી નામની કોઈ ચીજ નથી. માત્ર દૂધની મલાઈ-ક્રીમ છે. આ મલાઈ અથવા ક્રીમ ચીકણાં (અભિષ્યંદિ) હોવાથી હ્રદયરોગ કરતાં હોઈ શકે. પણ દૂધ અથવા મલાઈનું દહીં બનાવી, તેમાંથી માખણ કાઢો અને તેને ઉકાળીને બનાવવામાં આવેલ ઘી ક્યારેય હ્રદયરોગ કરી શકે નહીં.


હા, જો તમે તદ્દન બેઠાડુ જીવન જીવતા હો તો ઘી ઓછું ખાઓ, ગરમ કરીને ખાઓ અને ભૂખ હોય ત્યારે જ ખાઓ. બાકી ઘીની જગ્યાએ માત્ર બાફેલું ખાવું કે લુખું-સુકું ખાવું તે કોઈ રીતે યોગ્ય નથી જ.


હા, હ્રદયરોગનો હુમલો આવી ગયા પછી તો આયુર્વેદમાં પણ ઘીની મનાઈ છે. અરે ! દૂધની પણ મનાઈ છે. અરે ! લિપીડ પ્રોફાઈલમાં  એચડીએલ, એલડીએલ જેવા શબ્દો કેમ છે ? એચડીએલ એટલે હાઈડેન્સીટી લાઈપો પ્રોટીન, હ્રદયરોગ ન થવા દેવા માટેની આ અનિવાર્ય ચરબી છે.


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s