આંખ–કાનની તકલીફો અને સારવાર

– રાજવૈદ્ય શ્રી એમ. એચ. બારોટ.

દર્શનેન્દ્રિયની સુરક્ષાઃ-

આંખ એ દર્શનેન્દ્રિયનું બાહ્ય અધિષ્ઠાન છે અને તેનું મહત્વ સવિશેષ છે, કારણકે દર્શનેન્દ્રિયની અંદરની રચના ભાગ્યેજ ૨૦% જેટલી બગડતી હશે. ૮૦%ખરાબી બહાર રહેલ ડોળામાં જ જોવા મળે છે.

બાહ્ય સુરક્ષાઃ-

બહાર પ્રવાસ કરો અને ખુલ્લામાં પ્રવાસ કરવાના હોતો આંખ પર અવશ્ય ચશ્મા પહેરો.. પ્રકાશમાં ગોગલ્સનો ઉપયોગ કરો, જ્યારે સામાન્ય રીતે પ્લેન ગ્લાસ વાપરો.

સ્વચ્છતાઃ-

આંખને સતત પાણીથી પ્રક્ષાલિત કરતા રહો. આંખ પર સતત માફકસર ઠંડું પાણી છાંટતા રહો.

ડોળાની અંદરની સ્વછતાઃ-

અઠવાડિયામાં બેત્રણ વાર કે રોજ આંખમાં રસાંજનનાં ટીપાં નાખો. કારણ કે આંખ પ્રકાશની વાહક છે તેથી કફ તેમાં અવરોધ ઉભો કરી શકે છે. રસાંજન અઘરું લાગતું હોય, ન મેળવી શક્તા હો તો શિવામ્બુ એ સરળ અને સુલભ પ્રવાહી છે. સવારમાં સ્નાન કરતાં પહેલાં તેના બે ચાર ટીપાં અંદર નાખી આંખને થોડીવાર ઉઘાડબંધ કરો.

આંખની કસરતઃ-

દરરોજ આંખના ડોળા સવારમાં ચારથી પાંચ વખત જાણે ફેરવતા હો તેવી કસરત આપો.

બન્ને હાથની હથેળી ડોળાને આધાર આપે તેવી રીતે કોણીને ઘુંટણ પર ટેકવીને હાથ રાખો. આનાથી આંખના ડોળા હથેળીના વચ્ચેના ભાગ તલહ્રદયમાં સમાઈ જશે. આંખને ઘણો જ આરામ મળશે, આને પામિંગ કહેવામાં આવે છે.

આંખ માટે – રસાયન ઓષધોઃ-

ત્રિફલા એ આંખ માટેનું શ્રેષ્ઠ રસાયણ છે. તો ડોડી ખરખોડી (જીવંતી) પણ આંખ માટેની શ્રેષ્ઠ વનસ્પતિ છે. ત્રિફલા વધુ સુલભ ઔષ્ધ છે. રોજ સવારમાં ૨ ગ્રામ ત્રિફલા થોડા ઘી સાથે ચાટી જાઓ. આંખ અને વાળને સુરક્ષા બક્ષશે. જીવંતીના પાનનો રસ આંખ માટે ઉત્તમ છે. જીવંતી વાડ કે કંપાઉન્ડ પાસે વાવો.

આંખને મદદ કરનાર કર્મોઃ-

આયુર્વેદમાં આને બહિર્પરિમાર્જન કહેવામાં આવે છે. પંચકર્મનાં આ પેટા કર્મો છે. આમાંનું કર્ણપૂરણ આંખ માટે શ્રેષ્ઠ છે. કર્ણ પૂરણ એટલે કાનમાં માફકસર ગમે તેવું તેલ પૂરવું.

શિરોભ્યંગઃ-

માથામાં આમળાં, બ્રાહ્મી, દૂધી અને ભાંગરાના તેલનું સારી રીતે માલિસ કરવું. આને શિરોભ્યંગ કહેવાય છે.

આ બન્ને કર્મો બધી જ્ઞાનેન્દ્રિયોને મદદ કરે છે. પણ આંખ-કાનને ખાસ મદદ કરે છે. કેટલીક વાર નેત્ર તર્પણ ઉત્તમોત્તમ પરિણામ આપે છે.

શ્રવણેન્દ્રિયની સુરક્ષાઃ-

બૌધ્ધિકોને કાનની સુરક્ષા કરવી પણ એટલી જ અનિવાર્ય છે. કાનના અનેક રોગો છે. તેમાં બહેરાશ આવવી અને કાનમાં અવાજ શરૂ થવા એ મુખ્ય રોગો બોધ્ધિકોમાં જોવા મળે છે. આ બન્ને એક બીજાના સહાયક છે અને સ્વતંત્ર પણ જોવા મળે છે.

કાનની સુરક્ષા કરનાર કર્મોઃ-

કર્ણપૂરણ અને શિરોભ્યંગ બન્ને કાનની સુરક્ષા કરાનાર શ્રેષ્ઠ કર્મો છે જેની વિગત આપણે આગળ જોઈ ગયા છીએ. કાનમાં જો અવાજો આવતા હોય તો સરસવતેલનાં ટીપાં શ્રેષ્ઠ છે. પણ બહેરાશ માટે તો બિલ્વાદિ તેલ શ્રેષ્ઠ છે.

કર્ણપૂરણ માટે વપરાતું તેલ સહેજપણ પાણીવાળું હશે તો કાનમાં ફંગસ થઈ જશે માટે

ખરપાકી જ વાપરો. ખરપાકી એટલે થોડું વધુ પાકેલું.

શરદીઃ-

કાનના રોગો કરવામાં શરદીનો ફાળો ઘણો જ છે. માટે શરદીથી બચો. કાનમાં પાક, પરું થવું, કાનનો પડદો તૂટવો વગેરે શરદીથી થનાર રોગ છે. તો નાક તો શરદીનું ઘર છે. શરદી નાકના બધા જ રોગો કરતી  જોવા મળે છે.

ઘોંઘાટ-પ્રદૂષણઃ-

કાનનો આવો જ મોટો શત્રુ ઘોંઘાટ છે. તેનાથી સતત બચો. જરૂર પડે કાનમાં રૂનાં પૂમડાં ભરાવી રાખો.

કાનના રોગોમાં-શ્રેષ્ઠ આહારઃ-

ઘી એ કાનના રોગોમાં શ્રેષ્ઠ ખોરાક પણ છે. અને શ્રેષ્ઠ ઔષધ પણ છે. તેથી તો “સર્વેષુ કર્ણરોગેષુ ઘૃતપાનમ્ રસાયનમ્”જમતાં પહેલાં અર્ધી ચમચી ઘી પીઓ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s