સંસ્કૃતિ અને પરંપરાઓનું પ્રગલ્ભ પ્રતીક

ગામને ગોંદરે ઊભેલો વડ


આર્યપ્રજાએ જેમ પૂજનમાં તુલસીને સ્થાન આપ્યું છે તેમ વડને પણ આપ્યું છે. વડસાવિત્રીના વ્રત દ્વારા સ્ત્રીઓ પોતાના પતિદેવ માટે વડ પાસેથી બળ, શુક્ર, આયુષ્ય અને આરોગ્ય મેળવે છે

ગામના ગોંદરે, જંગલમાં કે વનવગડે શાંત, સૌમ્ય, વિશાળ અને ઘટાદાર વડલો ઘણાનો આરામદાયક અને આશ્રયદાતા બને છે. પ્રાણીઓએ વડના છાંયે વિશ્રામ લઈ જેટલી શાન્તિ મેળવી હશે તેટલી ભાગ્યે જ કોઈ ઝાડના છાંયેથી મેળવી હશે.

વડનાં પાન, છાલ, વડવાઈ, દૂધ અને ફળ(ટેટા) વગેરે બધાં જ અંગો આપણાં ઔષધોમાં ઉપયોગી બને છે.

ગુણદોષ

વડ ઠંડો, ભારે અને લૂખો છે. પિત્ત તથા કફનું શમન કરે છે. રસમાં મધુર અને તૂરો છે. વર્ણ, બળ, વિર્ય અને આયુષ્યને વધારનારો છે. વળી તે વ્રણ, વિસર્પ, ઝાડા, રક્તદોષ, દાહ, યોનિરોગ, શુક્રદોષ, તૃષા, સોજા, ઊલટી, રક્તપિત્ત, નેત્રરોગ, નપુંસક્તા, વંધ્યત્વ(વાંઝિયાપણું), દાંતના રોગો, વ્યંગ, મુખપાક, દુર્બળતા, રતવા, મૂર્ચ્છા, બહુમૂત્રતા, પ્રમેહ, પ્રદર, શૂલ, સંધિવા,    ઉધરસ, દમ, લોહીવિકાર, લૂ લાગવી, વિસ્ફોટ અને પગ ફાટવા (વાઢિયા) વગેરે રોગોમાં ઉપયોગી છે.

પ્રયોગ

૧. વ્રણઃ વ્રણને રૂઝવવા માટે તેની છાલના ઉકાળાથી વ્રણ ધોવો. વ્રણમાં કીડા પડ્યા હોય તો તેમાં                         

દૂધ ભરવાથી તે મટી જાય છે.

૨. આંખનું ફૂલુઃ વડના દૂધમાં મધ અને કપૂર મેળવીને આંજવું.

૩. શુક્રદોષઃ શુક્રસ્ત્રાવ કે શુક્રની અલ્પતા દૂર કરવા વડનું દૂધ એક ચમચી જેટલું મોટા પતાસામાં                લેવું.

૪.  યોનિરોગઃ યોનિપાર્ક, યોનિદાહ અને યોનિસ્ત્રાવમાં વડની છાલના ઉકાળાનું પોતું રાખવું અને                                                                         તેનું ચૂર્ણ દૂધમાં રોજ સવારે આપવું.

૫. ચર્મરોગઃ ચામડીના રોગોમાં છાલના ઉકાળાથી સ્નાન કરવું અને તેનો ઉકાળો લીમડાના રસ       સાથે પીવો.

૬. દાંતના રોગોઃ દાંત હલતા હોય, પેઢાં ફૂલ્યા હોય તેમાં વડનું દાતણ કરવું અથવા તેના ઉકાળાના કોગળા કરવા.

૭. મુખપાકઃ મોં આવી ગયું હોય તેમાં ઉપરના પ્રયોગ કરવા.

૮. ઝાડાઃ કોઈ પણ પ્રકારના ઝાડામાં સૂંઠનું ચૂર્ણ મેળવીને વડની છાલનો ઉકાળો આપવો; લોહીના      ઝાડામાં ઇન્દ્રયવનું ચૂર્ણ મેળવીને આપવો અથવા ભાતના ઓસામણમાં વડનું મૂળ પીસીને આપવું.

૯. અર્શઃ દૂઝતા મસામાં ઉકાળો આપવો અને પાનની રાખ માખણમાં મેળવી લગાડવી.

૧૦. રક્તપિત્તઃ મોં, નાક, ગુદા વગેરે દ્વારેથી લોહી પડતું હોય તો તેનો ઉકાળો આપવો.

૧૧. દૌબલ્યઃ નબળાઈમાં વડનું દૂધ, ઘી અથવા મધ સાથે સવારે-સાંજે ૧-૧ ચમચી લેવું.

૧૨. ખીલના ડાઘઃ વડનું દૂધ હળદર સાથે મેળવી લગાડવાથી તે ડાઘ દૂર થાય છે.

૧૩. કરોળિયાઃ વડનું દૂધ હળદર મેળવીને લગાડવું.

૧૪. ગૂમડાઃ ગૂમડાંમાં રૂઝ લાવવા માટે વડના દૂધમાં બરાબર ભીંજવેલી પટ્ટી લગાડવી અથવા દૂધનું પોતું મૂકી ડ્રેસિંગ કરવું.

૧૫. બહુમૂત્રતાઃ વડની છાલનો ઉકાળો સવાર-સાંજ આપવો.

૧૬. શૂલઃ વડના દૂધમાં રાઈ વાટી લેપ કરવો; તેથી પડખાં, વાંસો, માથું વગેરે કોઈ પણ સ્થળે નીકળતું શૂલ મટે છે.

૧૭. સંધિવાઃ વાયુના કારણે કે આમવતના કારણે નીકળતા શૂલમાં ઉપરોક્ત પ્રયોગ કરવો.

૧૮. વાઢિયાઃ વણનું દૂધ લગાડી ઉપર શેક કરવો.

૧૯. દાહઃ ખાંડ નાખીને વડનું દૂધ ચાટવું.

૨૦. ઊનવાઃ ઉપર પ્રમાણે.

૨૧. પિત્તની ઉધરસઃ ઉપર પ્રમાણે.

૨૨. રક્તદોષઃ વડના કોમળ પાન વાટી તેનો રસ રોજ બેત્રણ વખત .પવો.

૨૩. લૂ લાગવીઃ લૂનો પ્રતિકાર કરવા કે લૂની અસર દૂર કરવા માથે વડનાં પાન બાંધવા.

૨૪. વિસ્ફોટકઃ રતવામાં વડની છાલનો ઉકાળો આપવો અને તેનાથી સ્નાન કરવું.

૨૫. દાંતનો દુખાવોઃ વડના દૂધમાં ઊંચી જાતની વાટેલી હિંગ મેળવી પોતું મૂકવું અને તેનો કોગળો ભરવો.

૨૬. આંખો આવવીઃ ગરમીને કારણે આંખો આવી હોય તો વડની છાલને ઉકાળાથી ધોવી અને વડના દૂધના પોતાં મૂકવાં.

૨૭. રસોળીઃ કઠ અને સિંધવને વડના દૂધમાં ભેળવી રસોળી પર લગાડવું અને ઉપર વડની છાલનો ટુકડો બાંધવો. આ રીતે સાતેક દિવસ કરવાથી રસોળી (रसार्बुद)માં ફાયદો થાય છે.

૨૮. વ્યંગઃ મોં પર કાળા ડાઘા પડ્યા હોય તેમાં મસૂરની દાળ વડવાઈના દૂધમાં પીસીને લગાડતાં રહેવું. અથવા વડની કોમળ ટીશીઓ અને મસૂરને દૂધમાં પીસીને લગાડવું.

૨૯. વંધ્યત્વ-વાંઝિયાપણુઃ પુષ્ય નક્ષત્ર અને શુક્લ પક્ષમાં લાવેલ વડના અંકુરોનું ૨ થી ૫ ગ્રામ ચૂર્ણ વંધ્યા સ્ત્રી રજસ્વલા થાય ત્યારે સવારે પાણીમાં ૪ થી ૬ દિવસ આપવું તેથી અવશ્ય ગર્ભ રહે છે.

૩૦. હ્રદયદૌર્બલ્યઃ પતાસામાં વડનું દૂધ આપવું.

૩૧. મસ્તિષ્કદૌર્બલ્યઃ પતાસામાં વડનું દૂધ આપવું.

૩૨. મૂત્રદાહઃ ઉપરોક્ત પ્રયોગ પ્રમાણે.

૩૩. ગ્રહણીઃ ચોખાના ધોવાણમાં કે ભાતના ઓસામણમાં વડના મૂળનું ચૂર્ણ આપવું.

૩૪. તૃષાઃ વડના લાકડાની રાખ પાણીમાં મેળવી તે પાણીથી કોગળા ભરવા.

૩૫. અર્બુદ-કૅન્સરઃ વડનું દૂધ, ઉપલેટ અને સિંધવ ભેળવી તેનો લેપ કરવો. તેની ઉપર વડનાં પાન બાંધી રાખવાં. આ પ્રયોગથી સાત દહાડામાં અર્બુદ અને અધ્યસ્થિ(હાડકાનું વધવું) નાશ પામે છે તેવું મહાવૈદ્ય બંગસેનનું કહેવું છે.

૩૬. ગર્ભસ્ત્રાવઃ પુષ્ય નક્ષત્રમાં વડની કૂંપળો એકઠી કરવી. તેનું ચૂર્ણ કરી દૂધ સાથે નિયમિત લેતાં રહેવાથી વારંવાર થતી કસુવાવડ અટકે છે.

૩૭. રક્તપિત્તઃ અધોગ રક્તપિત્તમાં મળ-મૂત્ર દ્વારા લોહી પડતું હોય કે ઊર્ધ્વગ રક્તપિત્તમાં લોહીની ઊલટી કે નસકોરી દ્વારા લોહી પડતું હોય તો વડની વડવાઈ અને કોમળ ટીશીઓ વડે ઉકાળેલું દૂધ પીવું.

૩૮. પ્રદરઃ શ્વેતપ્રદરમાં સ્ત્રીઓને સફેદ પાણી પડતું હોય તેમાં વડની છાલનો ઉકાળો લોધરનું ચૂર્ણ મેળવીને આપવો.

૩૯. લોહીવાઃ વડની કૂંપળો વડે વિધિ અનુસાર ઘી સિદ્ધ કરીને લેતાં રહેવું.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

(-‘સચિત્ર દિવ્યૌષધિદર્શન-૧’ માંથી)

One response to “સંસ્કૃતિ અને પરંપરાઓનું પ્રગલ્ભ પ્રતીક

  1. Indian Blogger

    Hi we are a start up company and have limited budget. We would like to put up an ad in your blog related to Ahmedabad. Please contact us at bhanusmita(at)india.com. Visit us at http://www.facebook.com/CityOffers.Ahmedabad

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s