આંગણામાં વાવીએ તુલસીનો છોડ !

मैं तुलसी तेरे आंगनकी !!

કુ. મસ્તી વત્સલ વસાણી

થોડા સમય પહેલાં એક ખ્યાતનામ ફાર્મસીના એમ.આર. (પ્રતિનિધિ) અમારા ક્લિનિક પર પપ્પાને મળવા માટે આવેલા. વિદેશોમાં આયુર્વેદ અને હર્બલ મેડિસિનનું જે ગતિથી મહત્વ વધી રહ્યું છે તેની વાત નીકળતાં એમણે કહ્યું કે હમણાં જ એક નિર્યાત કરતી કંપનીને તુલસીનાં પંદર ટન પાન મોકલવાનો ઓર્ડર મળ્યો છે. કેમ કે એ લોકો કૅન્સર પર અને બીજા અનેક રોગોમાં તુલસીના પ્રયોગો કરી રહ્યાં છે.

આપણી એ કમનસીબી છે કે જે વાત પર વિદેશી મહોર ન વાગે તે આપણને જલદીથી ગળે ઊતરતી નથી. આપણી જ વસ્તુનો સ્વીકાર ક્યાંક વિદેશમાં થાય તો આપણે એના પર વિચાર કરવા મજબૂર બનીએ છીએ. હમણાં હમણાં અન્ય અનેક દેશોમાં હર્બલ મેડિસિન અને યોગ તરફનું વલણ વધવા લાગ્યું છે. ભારતની આ એક ખાસિયત છે કે આપણે કોઈ પણ સારી વાત ધર્મના માધ્યમથી લોકો સૂધી પહોંચાડી છે અને પશ્ચિમની પણ એક વિશેષતા છે કે એ લોકો વિજ્ઞાનના માર્ગે જ કોઈ પણ સારી વાત સ્વીકારવા તૈયાર છે.

તુલસી એ આપણી આરોગ્ય પ્રત્યેની અભિરુચિનું પ્રતીક છે. યુગયુગથી આ દેશમાં તુલસીની પૂજા થતી આવી છે. કેમ કે એ પવિત્ર છે. પરમાત્મા પોતે એને પસંદ કરે છે. પ્રસાદમાં તુલસી, ચરણામૃતમાં તુલસી, ગળામાં પહેરાતી માળામાં પણ તુલસી, તો આનું કારણ શું ? પ્રતિભા ધરાવતા પ્રત્યેક ભારતીય ભાઈઓ અને બહેનોને મારી વિનંતી છે કે ધર્મના નામે ઘરેઘરમાં પ્રવેશી ગયેલી આવી વાતોને વિજ્ઞાન સંમત અર્થ આપે.

તુલસીની સૌથી પહેલી વિશેષતા એ છે કે તે વાતાવરણને જંતુરહિત અને શુદ્ધ રાખે છે. તેના પાનમાં જે સુગંધ અને ઉડનશીલ તેલ છે તે હવામાં ભળીને આસપાસના વાતાવરણને દુર્ગંધ રહિત અને આરોગ્યપ્રદ બનાવે છે. તુલસીમાં બીજો એક ઝેરી તત્વોને દૂર કરવાનો ગુણ પણ છે. તે પાચનતંત્રને સુધારે છે. સરસ મઝાની ભૂખ લગાડે છે. જમતાં પહેલાં પંદરવીસ તુલસીનાં પાન ચાવી જનારને ભાગ્યે જ ક્યારેય મંદાગ્નિ કે અપચાની ફરિયાદ કરવી પડે છે. તે જીભને ચોખ્ખી કરે છે અને રુચિવર્ધક પણ છે. રસમાં તીખી અને કંઈક અંશે કડવી હોવાથી કફ તથા વાયુનો નાશ કરે છે. શરદી અને ઉધરસ થઈ હોય તો આદું અને તુલસીના રસમાં એક ચમચી ચોખ્ખું મધ મેળવીને પીવાથી તત્કાળ રાહતનો અનુભવ થાય છે. ટાઢિયો તાવ ખસતો ન હોય તો સવાર-સાંજ તુલસીના રસમાં થોડુંક મરીનું ચૂર્ણ મેળવી દિવસમાં ત્રણ-ચાર વાર ચાટી જવું. ફ્લુ (વાત-કફ જ્વર) શરૂ થયો છે એવી ખબર પડે કે તુરત આદુ અને તુલસીના રસમાં થોડું મધ મેળવીને પીવાનું ચાલું કરી દો. એમાં એકાદ ગોળી ત્રિભુવનકીર્તિ રસની નાખવામાં આવે તો પરિણામ જલદીથી મળે છે.

શ્વાસ કે સસણીનું દરદ હોય તો તુલસીના રસમાં ચપટીક શ્વાસકુઠાર રસ અને ચમચી ચોખ્ખું મધ મેળવીને દિવસમાં બે-ત્રણ વાર ચાટી જવું. તુલસીના પાંચ ગ્રામ માંઝરમાં બમણી સૂંઠ મેળવીને ઉકાળો કરી ઠરે ત્યારે મધ મેળવીને પીવાથી પણ શ્વાસનો હુમલો શાંત થાય છે. શીળસના કારણે શરીર પર ઢીમચાં ઊપસી આવતા હોય તો તુલસીનાં મૂઠી એક પાન રોજ ચાવી જાય છે તેના શરીરમાં રોગ પ્રતિકારશક્તિ (ઈમ્યુનિટી) અવશ્ય વધે છે. શોઢલ વૈધનું વચન છે કે કાનમાં પરુ આવતું હોય અને એના કારણે દુર્ગંધ જેવું લાગતું હોય તો તુલસીના પાનનો રસ કાઢી રોજ બે વાર કાનમાં ટીપાં નાખો, અવશ્ય ફાયદો થશે.

આયુર્વેદના વિવિધ ગ્રંથોમાં તુલસીના અનેક ગુણ અને સંખ્યાબંધ ઉપયોગ વર્ણવેલા છે. હેડકી, આધાશીશી, ચામડીના રોગો, દાંતનો દુખાવો, કૃમિ અને એવા અનેક રોગોમાં એના પ્રયોગો થયા છે, જેનો વિસ્તૃત ઉલ્લેખ આ લઘુ લેખમાં શક્ય નથી. પરંતુ એટલું તો જરૂર કહીશ કે આંગણામાં તુલસીનો છોડ વાવવાનું ચૂકશો નહીં. ફ્લેટ હોય કે ઘર નાનું હોય તો છેવટે એક કૂંડામાં પણ તુલસીનો છોડ અવશ્ય રોપજો. કેમકે રોગ સામે રક્ષણ આપવામાં એ પહેરેગીર જેવું કામ કરે છે.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s