કઈ સ્થિતિમાં કયું ઔષધ શ્રેષ્ઠ ?


વાતઘ્ન દ્રવ્યોમાં તલતેલ,

પિત્તઘ્ન દ્રવ્યોમાં ઘી,

કફઘ્ન દ્રવ્યોમાં મધ,

જીવનીય દ્રવ્યોમાં દૂધ,

વયસ્થાપન દ્રવ્યોમાં આમળાં,

રસાયન દ્રવ્યોમાં દૂધ–ઘી,

પથ્ય દ્રવ્યોમાં હરડે,

હૃદ્ય દ્રવ્યોમાં બોર,

ઊલટીમાં મીંઢળ,

વિરેચન દ્રવ્યોમાં નસોતર,

બસ્તિમાં તલતેલ,

શિરોવિરેચનમાં અઘેડાનાં બી,

મૃદુવિરેચનમાં ગરમાળો,

તીક્ષ્ણવિરેચનમાં થોરનું દૂધ,

મૂત્રવિરેચનમાં કાકડીનાં બી,

સ્થંભન દ્રવ્યોમાં જળધારા,

સંજ્ઞાપ્રદ દ્રવ્યોમાં વાયુ,

પુરુષત્વનાશક દ્રવ્યોમાં ક્ષાર,

અકંઠ્ય દ્રવ્યોમાં કોઠું,

અહૃદ્ય દ્રવ્યોમાં ઘેટીનું દૂધ,

અભિષ્યન્દી દ્રવ્યોમાં કાચું દહીં,

વિષ્ટાવર્ધક દ્રવ્યોમાં જવ,

વાતવર્ધકમાં જાંબુ,

વાતઘ્ન ઉપચારમાં બસ્તિ,

પિત્તઘ્ન ઉપચારમાં વિરેચન,

કફઘ્ન ઉપચારમાં વમન,

જ્વરઘ્ન ઉપચાર લંઘન,

સ્તબ્ધતાહર ઉપચાર સ્વેદન,

સ્થિરતાપ્રદ ઉપચાર વ્યાયામ,

સંજ્ઞાપ્રદ ઉપચાર નસ્ય,

બલહરકાર્યોમાં મૈથુન.

– “રોજિંદો આયુર્વેદ”માંથી.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s